Afbeelding overgenomen van http://krusay.blogspot.ca/

Wat is een academicus? Wat is een intellectueel? Het zijn vragen die mij jaren hebben lastig gevallen, zelfs voordat ik afstudeerde als filologisch Hispanist. Ondergedompeld in mijn adolescente onbeschaafdheid, geloofde ik ooit dat, om het een of het ander te zijn, het noodzakelijk was om bepaalde poses, maniertjes, gebaren aan te nemen en zelfs op een bepaalde manier te kleden of te roken. Mettertijd begreep ik eruditie niet noodzakelijkerwijs gepaard hoefde te gaan met een puntbaardje, een hautaine blik, een bril halverwege de neus of een schuine baret waar onze gestudeerden zo van houden. Ik leerde personen kennen die evenveel kennis als hoogmoed hadden, evenveel wijsheid als spontaniteit, een immense culturele bagage en een prijzenswaardige nederigheid. Veel van hen haalden niet eens een universitaire bul noch publiceerden zij enig boek. Ook merkte ik dat het Cubaanse intellectuele wereldje vaak niet gebaseerd was op kennis, maar op opportunisme en ideologische trouw. Er zijn legio voorbeelden van eredoctoraten die als beloning aan militanten werden uitgereikt, in plaats van hen te prijzen voor hun professionele houding. Zo zijn er helaas ook talloze voorbeelden van wetenschappers die in onderzoekscentra uit hun ambt zijn ontheven of zijn gedemoveerd omwille van strikt politieke en niet-wetenschappelijke redenen.

Maar voorbij het uiterlijk vertoon, is er een karakteristiek – als teken van een wijs broederschap of als bewijs van hun trouw aan de regering die veel van onze geleerden beweren aan te hangen – die alarmerend vaak voorkomt onder onze nationale intelligentsia: een onmacht om in debat te gaan met iedereen die binnen dit eiland niet behoort tot de gezalfde instituten die door de huidige machthebbers zijn opgericht; hun verkramptheid wanneer ze uitgedaagd worden om de discussie aan te gaan met andersdenkenden. Een Cubaanse academicus reist van Havana naar San Francisco en staat toe dat een willekeurig Amerikaans publiek hem vragen stelt en problemen voorlegt die hij in eigen land niet zou tolereren en waarnaar hij al helemaal niet zou luisteren. Hij stapt op een vliegtuig om deel te nemen aan LASA 2012 en blijkt opeens bereid te zijn plaats te nemen in een discussiepanel waarbij ook liberale, democratische en zelfs antitotalitaire geluiden te horen zijn en die hij hier nooit zou accepteren. Bovenop dit alles is zijn verhaal buiten onze landsgrenzen overduidelijk gedurfder en kritischer dan wat hij zijn eigen Cubaanse studenten of collega’s laat horen. Echter, eenmaal terug op het eiland, als men hem benadert voor een uitwisseling van ideeën vanuit een burgerinitiatief, de oppositie of de alternatieve scene, doet hij net alsof hij de uitnodiging nooit heeft gehoord of beledigt hij de uitnodigende partij. Hij denigreert hen, heeft woede-uitbarstingen, roept om bescherming bij Vadertje Staat; dit alles en meer doet hij liever dan ingaan op een uitnodiging om argumenten en stellingen uit te wisselen, dat wat ons land zo hard nodig heeft. Kortom, hij speelt verstoppertje.

Vandaar dat ik gestopt ben met zoeken in woordenboeken en essays naar wat een wijs man definieert. Ik ga hier niet alle punten beschrijven die mij helpen bij het vormen van een heel persoonlijke opvatting over de cultuur van wie dan ook, maar ik u wel vertellen welke karaktereigenschap bovenaan mijn subjectieve lijst staat. Het gaat om de gave die iemand heeft voor polemiek en controverse, om zijn bereidheid om te luisteren naar zelfs de meest uiteenlopende stellingen of meest vergaande kritieken. Ik bewonder degenen die in staat zijn te discussiëren met een ideologische of wetenschappelijke tegenstrever zonder terug te vallen in arrogantie, verbaal geweld of persoonlijke beledigingen. Het maakt mij niet uit of men zich kleedt naar het beeld hoe een intellectueel er in hun ogen uit moet zien, en zelfs niet of men zich ideologisch volledig schaart achter de regering die toevalligerwijs ook zijn salaris betaalt. Wat mij irriteert en teleurstelt, is dat zij die verondersteld worden de voorhoede van dit land te vormen op het gebied van woord en gedachte, weigeren het woord en hun ideeën te gebruiken in het debat, ze ontwijken hun wetenschappelijke opdracht om de waarheid te zoeken, daarbij rekening houdend met alle variabelen.

Leave a Reply