De Paseo del Prado strekt zich uit tussen de oude stadskern, propvol toeristen, en het overbevolkte en disfunctionele stadsdeel Havana Centrum. De leeuwensculpturen op iedere hoek getuigen van de verhevenheid van vroeger, de oude droom van grandeur die de natie begin 20ste eeuw streelde. Hoewel het park duidelijk tijden van verwaarlozing heeft gekend – misschien omdat het was ontworpen en aangelegd in de periode van de republiek – heeft het een paar jaar geleden geleidelijk aan een opknapbeurt gekregen waarbij de bomen zijn aangepakt en er weer enkele lantaarns zijn geplaatst. Maar zelfs tijdens de periode van de minste aandacht voor het park bleven de bronzen katachtigen steeds een onvermijdelijke verwijzing voor bezoekers uit de provincie die een foto van hun verblijf in de hoofdstad naar huis wilden meenemen. Misschien is het wel juist vanwege deze hele geschiedenis van pracht en praal en verwaarlozing, dat deze plek is uitgekozen voor de viering van de Gay Pride in Cuba. Een afgewezen gemeenschap, die tientallen jaren klem heeft gezeten tussen de machocultuur in ons land en de onderdrukkende politiek van de regering, wil deze 28ste juni om 3 uur ’s middags de straat op gaan. De oproep is gedaan door een alternatieve groep die zich inzet voor de rechten van homo’s, lesbiennes, biseksuelen en transseksuelen.
Weliswaar moet men erkennen dat er in Cuba de laatste jaren vooruitgang is geboekt wat betreft respect voor mensen met een andere seksuele geaardheid, maar er is nog een lange weg te gaan voordat toegestaan wordt dat de ‘LGBT* gemeenschap’ zich spontaan aaneensluit en de straat op gaat om haar diversiteit te vieren. Tot nu toe zijn de campagnes voor de acceptatie van de veelzijdigheid in amoureuze voorkeuren in handen van officiële instellingen geweest, zonder dat de betrokkenen zichzelf daarbij konden vertegenwoordigen. Dat komt natuurlijk doordat vrijheid van vereniging in brede zin niet wordt toegestaan, iets waar onze hele maatschappij onder lijdt.
De organisatoren van de festiviteiten, tuk op een feestje, hebben de uitnodiging al weken geleden met vrolijke gezichten verspreid. Hun keuze voor de Paseo del Prado als plaats van samenkomst is een gunstige keuze omdat die hen beschermt, want de toeristen met hun rusteloze camera’s, de nieuwsgierige kinderen die overal rondspringen, de liefdespaartjes die elkaar omhelzen op de bankjes, zullen getuigen zijn van deze parade der verscheidenheid. En de leeuwen – ach de leeuwen! Zij zullen hun moment van glorie herbeleven tussen de felgekleurde vlaggen, de serpentines en de handdrukken. De klauwen en de manen, gegoten in het brons van een voorbije oorlog, zullen minder agressief lijken, met een kleinere dosis testosteron en een sprankje meer levendigheid.
Het is negen uur ’s ochtends buiten de muren van Combinado del Este, de grootste gevangenis van Cuba. Tientallen families verdringen zich om een staccato militaire stem de namen van de gevangenen te horen schreeuwen. Plotseling worden wij bevolen om een nauwe gang in te lopen tot de controlepost waar tassen worden gecontroleerd en wij aan een metaaldetector worden onderworpen. Men inspecteert ook de tassen met etenswaar die zich gedurende maanden hebben gevuld met koekjes, suiker, limonade, sigaretten en poedermelk. Producten die zijn bijeengebracht door de slapeloze nachten en de vrijgevigheid van familieleden, die het voedsel uit de mond spaarden om het aan de veroordeelden te kunnen geven.
Een vrouw huilt omdat de bewaker haar niet de rijpe mango’s laat meenemen naar haar zoon. In de directe omgeving van de ingang laten mensen – zonder enige bewaking – alles achter wat niet naar binnen mag. Er ligt een tasje met een mobiele telefoon, een portefeuille van een meisje, een deodorant waarvan de beambte heeft gezegd dat daarmee binnen de gevangenismuren alcohol kan worden gemaakt. Bij mij bladeren ze door de tijdschriften die ik mee heb gebracht, trekken met een ruk aan de rits van mijn jasje en gaan mijn hun vingers door mijn haar. Achter mij probeert iemand een verjaardagscake naar binnen te krijgen, voor een verjaring die zeker al maanden geleden plaatsvond. Een jongeman houdt zijn broek stevig vast nu hij zijn broekriem moest inleveren. Het lijkt er op dat we ons klaarmaken voor de hel en – op een of andere wijze – is dat ook precies het geval.
De bezoekersruimte ruikt naar zweet, naar zweet en gevangenschap. De twee Italiaanse gevangenen rijgen wanhopig de woorden achter elkaar. Ze zijn aangehouden op verdenking van moord op een minderjarige in Bayamo, maar zweren dat ze niet op het eiland waren ten tijde van de moord. Ze zitten nu al meer dan jaar vast zonder dat een rechter uitspraak heeft gedaan en ik probeer op journalistieke wijze het verloop van hun zaak te reconstrueren. Een van hen, Simone Pini, heeft het over het onrechtmatige optreden van de politie en ik zeg toe me erin te zullen verdiepen. “Ik kan niet veel doen” – leg ik hem uit – “en ik heb ook geen toegang tot het onderzoeksdossier, maar ik zal eens rondvragen”. Ik heb deze zin nog niet uitgesproken of een militair schreeuwt mijn naam door de tralies van de zaal. En ze nemen me mee naar het andere gezicht van de Combinado del Este bajes. Naar het smetteloze, luchtgekoelde en met hout beslagen kantoor van de Baas. Het is slechts een andere kant van dezelfde verschrikking, waar een officier mij te verstaan geeft dat ze mij nooit meer zullen binnenlaten in deze gevangenis. Wanneer ik aanstalten maak om te vertrekken, merk ik op dat de deur een slot heeft met vier combinatiecodes. “Zoveel angst…” denk ik in stilte. Ze escorteren mij naar de uitgang en ik zie de rij familieleden die wachten op het tweede bezoekuur rond het middaguur. Ze hebben zakken bij zich waarop namen staan gekalkt en iemand kreunt omdat een meegebracht cadeautje niet wordt toegestaan. Ik ontdek op dat moment dat er iets verdrietigs in mij is geslopen, als het gewicht van een kruis dat ik sindsdien meedraag.
Afbeelding overgenomen van: http://transparenciaalvirrubra.com.br/2011/02/matematica-e-futebol/
Juni is de maand waarin de eindexamenkandidaten zich op hun boeken storten, de serieuze leerlingen hun aantekeningen nog eens doornemen en wij ouders onze huishoudbeurs in gevaar brengen om privéleraren te betalen. Jarenlang werd het bestaan van deze bijleraren onderschat wanneer men de balans opnam van het Cubaanse onderwijssysteem, maar iedereen die schoolgaande kinderen heeft weet donders goed hoe belangrijk ze zijn. Zelfs nu nog, als een adolescent geen bijles krijgt na school heeft het weinig – of geen – kans om toegelaten te worden tot de universiteit. Het onderwijs is –paradoxaal genoeg – geprivatiseerd, zonder dit publiekelijk te erkennen.
De vraag naar bijles is zo hoog dat gedurende deze laatste weken de huizen van de freelance docenten overvol zijn. De kosten van een uur bijspijkeren liggen tussen de 20 en 25 Cubaanse peso’s, eentiende van een gemiddeld maandsalaris. Het volgen van bijlessen compenseert het zeer slechte niveau van de leraren op de basisschool en middelbare school, zeker in vakken als wiskunde, natuurkunde, scheikunde en grammatica. Maar het moet ook gezegd worden dat er veel schoolgangers zijn die op het laatste moment de stof willen begrijpen waaraan ze in het hele voorgaande schooljaar geen aandacht hebben besteed. De materiële en conceptuele verpaupering, de excessieve ideologische indoctrinatie en de matige controle op spijbelaars, presenteren de rekening tijdens de eindexamens en duizenden ouders zijn eerder bereid te betalen dan om een doublure te accepteren.
De realiteit maakt zo een lachertje van de slogans. Degenen met de middelen kunnen hun kroost extra lessen laten bijwonen; degenen die dat niet kunnen, zullen het moeten doen met nauwelijks een diploma van de brugklas aan de muur. Deze dagen zie je in bijna elke willekeurige woonkamer handen driftig schrijven, aantekeningen maken als nooit tevoren, zwijgend en met een concentratie die je versteld doet staan. Het zijn leerlingen met hun privédocenten, dat steuntje in de rug zonder welke ze niet ver zullen kunnen komen. Ze weten dat elke les een opoffering is voor de hele familie, vandaar dat ze elk woord, elk cijfer, elke theorie absorberen. Zonder twijfel zullen ze een stapje dichter bij de startlijn staan, met een voorsprong op degenen die nooit bijles kregen.
Ze kwamen aanrijden met hun vrachtwagens, een wals en zelfs nieuwe machine om asfalt te recyclen. Ze werkten de hele ochtend voor het oog van de verbaasde buren, die hun straat al twintig achteruit hadden zien gaan zonder enige opknapbeurt. Zelfs de grootste sceptici kregen een greintje hoop toen het wegdek lag te glinsteren als kristal en er ook nog een tweede brigade aan kwam zetten. Dat was echt ongehoord. In plaats van de riooldeksels onder de teerlaag te laten verdwijnen – zoals tot op heden gebruikelijk was – ontmantelde het nieuwe team de putten en legden deze weer gelijkvloers aan. Niemand kon geloven wat er hier gebeurde. Het is de “nieuwe mentaliteit” zeiden sommigen, opscheppend over de veranderingen in de manier van handelen die nu al zichtbaar, voelbaar was.
Om de automobilisten te waarschuwen voor het verse asfalt rond de waterafvoerroosters, liet men hoopjes met brokstukken achter. “Die komen ze nog wel weghalen. Let maar op”, verklaarden de optimisten. Maar ze bleven liggen. De voortrollende autobanden verspreidden de stenen door de hele straat en drukten ze in het nog zachte wegdek. De restanten van het herstelwerk verstopten de roosters en verzamelden zich in de goot. Twee weken later is hun stoffige aanwezigheid nog altijd zichtbaar. Ze vormen hier hoopjes en daar weer gaten in de weg en verpesten het eindresultaat. “Ai, deze mentaliteit!” herpakken de dromers zich weer en voegen daar gelijk aan toe: “In plaats van echt te veranderen, presenteert men het gewoon anders, maar het blijft diezelfde mentaliteit”.
Gedurende lange tijd moest je – om maar in de buurt te komen van het apparaatje dat microfoon wordt genoemd – je een weg banen door talloze ideologische filters. Vanwege precies dezelfde paranoia worden tot op de dag van vandaag maar weinig programma’s op onze nationale tv live uitgezonden, opdat niemand – voor het oog van de kijkers – een mening kan verkondigen die strijdig is met het systeem. En hoewel de laatste maanden kritiek heel schuchter toegang is doorgesijpeld in de officiële media, blijven deze evenwel ontoegankelijk voor degenen die het niet eens zijn met de staatsopvattingen. Vandaar dat we onze toevlucht hebben moeten nemen tot andere microfoons, andere sets en andere camera’s. Geïmproviseerd en minder professioneel, dat wel, maar ontegenzeggelijk vrijer dan in de studio’s van “23 en L”, in Masón en San Miguel of bij de provinciale radiozenders.
Vanaf het terras van een huis kan men, met een laken als achterdoek, lampen geleend van een musicus, filmopnamen maken zonder die vervelende triomfalistische toon van de Ronde Tafel uitzendingen. Een voorbeeld van nieuw opduikende programma’s is het SATS project waar “kunst en ideeën samenkomen“, geleid door Antonio Rodiles. In een heel ruim discussiekader geven gasten een uiteenzetting over een bepaald onderwerp en beantwoorden daarna vragen van het publiek. Discussieonderwerpen lopen uiteen van de carrière van een hiphopmuzikant, het werkterrein van een samenwerkingsverband van juristen dat onwettig is verklaard tot de burgermaatschappij vanuit het gezichtspunt van een promovendus in de filosofie. Daarna worden de filmopnames van elke dag via dezelfde alternatieve netwerken verspreid als waarop blogs, films, documentaires en opiniestukken circuleren.
Weliswaar ontbreekt in dit SATS programma, en ook bij Razones Ciudadanas (Berichten van Burgers) nog de aanwezigheid van de “ander“, van hem die de officiële versie van de feiten verdedigt en bereid is om dat samen met ons en voor de camera te doen. Maar hoeveel uitnodigingen we ook hebben verstuurd aan personen die gelieerd zijn aan staatsinstellingen, hen hebben opgeroepen om te komen debatteren en hun argumenten kenbaar te maken, zij erkennen ons liever niet als gelijkwaardige discussiepartner door hun aanwezigheid. Toch heb ik hoop dat ze op een dag wel zullen komen opdagen. Vroeger of later zullen ze komen, misschien nog voordat ze ons hun eigen programma’s aanbieden en ons toestaan door “hun microfoons” te spreken.
De takken buigen door onder het gewicht en kinderen proberen het fruit te laten vallen door steentjes te gooien of door in de boom te klimmen. De mangotijd is weer aangebroken. Als in een cyclus die de crisis overstijgt, de schaarste en de afgeblazen agrarische plannen, zijn daar opeens weer de Manga’s, de Filipino’s en de Bizcochuelo’s. Het is precies op dit moment dat de meest bescheiden binnenplaats in een vergeten dorpje in waarde kan wedijveren met de best onderhouden tuin in de dure wijk Miramar. Het enige wat nodig is, is dat de oude boom die nog door de grootouders werd gezaaid fruit begint te geven en de ganse familie begint er rondje omheen te dansen.
Op dit moment, terwijl ik een paar mango’s die ik van Agustín heb gekregen in stukjes snij, denk ik aan hoe mijn leven getekend is door herinneringen die te maken hebben met deze geur en textuur. Die kleintjes, in siroop gepreserveerd, die ik at tijdens mijn vakanties in het dorpje Rodas, de groene en zure mango’s waarop we zout strooiden op de plattelandsschool en al die anderen die wij stalen – gedreven door honger tijdens de duistere jaren van de Speciale Periode – van de experimentele boerderij in de gemeente Güira. En daarna de hap, stukjes vruchtvlees die tussen mijn tanden bleven steken, het sap dat van mijn kin droop en vlekken maakte op mijn kleren, de pit waarop ik zoog totdat hij helemaal wit was en de schillen op de grond, even gevaarlijk als die van een banaan.
Mango’s doen me denken aan alle stadia van mijn bestaan, iedere periode die dit eiland recentelijk heeft doorstaan. Ze herinneren mij aan die ene vrijgestelde markt met de naam “Centro”, in de jaren van de Sovjetsubsidie, waar ik voor het eerst sap van de Taoro proefde. Daarna kregen we te maken met het proces van “rectificatie van vergissingen en negatieve tendensen”, waarmee de kleinburgerlijkheid van tafel werd geveegd en het tien jaar zou duren voordat de Taoro weer op de markt verscheen, maar ditmaal slechts te koop met converteerbare peso’s.
De verdienste van deze vrucht bestaat in zijn bewezen en ongelooflijke onverzettelijkheid tegenover de overheidscoöperatieven, tegen de blunders die duizenden hectaren opslokten, van de Oogst van Tien Miljoen Ton Suiker, het plan om microjet bananen te verbouwen tot de ongewenste opmars van de marabú plant. Desondanks zet de mango gewoon door, kleurt ons leven met zijn smaak en maakt iedere willekeurige arme binnenplaats tot een welvarende oase, ten minste zolang de zomer duurt.
Toen ik als kind voor het eerst de naam Perico* hoorde, een dorp in de provincie Matanzas, had ik buikpijn van het lachen. Totdat ik hoorde dat een deel van mijn familie van vaderskant daarvandaan kwam en ik de grap niet meer zo geestig vond. Afgelopen zaterdag was ik uitgenodigd om terug te keren en de stoffige oevers en het vervallen treinstation opnieuw te aanschouwen. Het vertrek van mijn zusje liet me echter verlamd achter op mijn veertiende verdieping, geen zin om ook maar ergens naar toe te gaan. Ik heb er veel spijt van dat ik niet ben gegaan, want 12 ex-gevangenen van de Zwarte Lente wachtten daar op ons, met de hardwerkende en goedgemutste Diosdado González als gastheer die zijn huis open had gesteld voor deze belangrijke bijeenkomst.
Het was in eerste instantie opgezet als een reünie om de banden aan te halen, elkaars familie te ontmoeten, om een deel van de meer dan zeven jaar met elkaar te delen die de Cubaanse overheid van hen had afgepakt. Echter, de beslissing van Guillermo Fariñas om een hongerstaking te beginnen veranderde de teneur van de dag volkomen. Ontspanning veranderde in bezorgdheid en de krukken die de festiviteiten moesten ondersteunen droegen het gewicht van de ongerustheid. Kortom, tussen slokken koffie door – van tijd tot tijd geschonken door Alejandrina – veranderde de reünie in een civiele stafbijeenkomst, waarin geen plastic soldaatjes werden geplaatst op een kaart van het oorlogsgebied, maar ideeën werden geopperd voor historische verklaring.
Na afloop las Pedro Argüelles mij telefonisch de die dag goedgekeurde tekst voor en ik betreurde nogmaals mijn afwezigheid. De ondertekenaars verlangen onder meer dat het overlijden van Juan Wilfredo Soto nog eens serieus wordt onderzocht. En dat de dood van Fariñas zal worden voorkomen. Daarnaast eist men – wat naar mijn mening het moeilijkst bereikbaar is – het einde van de repressie en de vervolging van activisten van de oppositie. Maar dit keer lijkt de macht minder bereid om naar de eisen te luisteren dan een jaar geleden. Bovendien vrees ik dat het lichaam van de winnaar van de Sacharovprijs 2010 een nieuwe periode van vasten niet zal overleven. Hopelijk verrast het leven me en gebeurt er iets: dat Perico niet langer een gehucht zal zijn met een grappige naam, maar een plek van waaruit van het woord, het civiele geweten en de eenheid triomfeerde over een koppig en langdurig autoritarisme.
El Roque, Perico, Matanzas
Zaterdag, 4 juni 2011
DOCUMENT VAN EISEN AAN DE CUBAANSE REGERING
Gelet op de hoge graad van centralisatie van macht en besluitvorming in ons land, houden wij de Cubaanse president, Generaal Raul Castro Ruz, verantwoordelijk voor het inwilligen van de drie volgende gerelateerde eisen:
1. Sta toe dat een internationaal multidisciplinair team onmiddellijk het stoffelijk overschot van de vreedzame activist Wilfredo Soto Juan Garcia opgraaft en onderzoekt en, onafhankelijk, de werkelijke doodsoorzaak vaststelt. Dit zal alle partijen ten goede komen.
2. Voorkom de dreigende dood van de vreedzame activist en winnaar van de Sacharovprijs, Guillermo Fariñas Hernández, als gevolg van de hongerstaking die hij onderneemt.
3. Beëindig de repressie, de aframmelingen, de vervolging en ander wreed, inhumaan en vernederend optreden tegen vreedzame activisten die vóór democratie en vóór de Cubaanse samenleving zijn.
In afwachting van uw opportune reactie, gelet op de huidige omstandigheden, steunen de ondergetekenden dit document:
Pedro Argüelles Morán
Eduardo Díaz Fleitas
Iván Hernández Carrillo
Librado Linares García
Angel J. Moya Acosta
Guido Sigler Amaya
Oscar Elías Bicet González
Diosdado González Marrero
Arnaldo Ramos Lausurique
Hector M. Maceda Gutiérrez
Félix Navarro Rodríguez
José Daniel Ferrer García
Het origineel van dit document werd op 6 juni 2011 afgeleverd bij het Ministerie van Justitie van Cuba.
Voetnoot van de vertalers:
* Perico” betekent “parkiet”, maar het is ook straattaal voor grappenmakers.
Afbeelding overgenomen van: boticatriole.blogspot.com
Het is bijna twee jaar geleden dat ik naar een ziekenhuis ben geweest. De laatste keer was die november van de klappen en de ontvoeringen, toen mijn onderrug er slecht aan toe was. Tijdens die gebeurtenis leerde ik een belangrijke les: als er gekozen moet worden tussen de eed van Hippocrates en trouw blijven aan de ideologie, schenden veel dokters liever de privacy van hun patiënten – vergelijkbaar met het biechtgeheim van een priester – dan dat ze de staat waar ze voor werken met de waarheid confronteren. Talloze voorbeelden hiervan zijn de afgelopen maanden voorbijgekomen op televisie en deze hebben mijn wantrouwen in de Cubaanse publieke zorg alleen maar versterkt. Zodoende behandel ik mezelf met de planten die ik verbouw op mijn balkon, doe ik elke dag oefeningen om te voorkomen dat ik ziek word en heb ik zelfs een medisch vademecum aangeschaft om mezelf recepten voor te schrijven mocht dat nodig zijn. Ondanks mijn ‘medische rebellie’ ben ik echter niet gestopt met het observeren en onderzoeken van de neergang van deze sector.
Van de vele ziekenhuisbezuinigingen de laatste tijd, heeft de meest opmerkelijke toch wel te maken met de budgettering voor het stellen van diagnoses. De dokters hebben maar zeer beperkt de beschikking over röntgen-, echo- en magnetische resonantieapparatuur en moeten dat over hun patiënten verdelen. De verhalen over breuken die gespalkt worden zonder dat er een röntgenfoto van is gemaakt, van maagpijnen die erger worden omdat ze niet verder onderzocht kunnen worden, zijn inmiddels zo talrijk dat ze ons niet meer verbazen. Een dergelijke situatie leent zich tevens uitstekend voor het cliëntelisme, waarbij diegenen die een cadeautje meenemen of zwart betalen een betere behandeling krijgen dan anderen. Het stuk kaas dat cadeau wordt gedaan aan de verpleegster en het onmisbare stuk handzeep dat velen aan hun tandarts geven, versnellen de behandeling aanzienlijk en compenseren tegelijkertijd de onderbetaalde medische professionals.
Thermometers zijn al enige tijd niet te krijgen in de apotheken waar met nationale peso’s betaald moet worden, terwijl de nieuwste digitale modellen te verkrijgen zijn in de winkels waar alleen met CUC kan worden betaald. De aanschaf van een bril om de bijziendheid tegen te gaan kan maanden duren als je de route bewandelt van de overheidssubsidie of binnen vierentwintig uur geregeld zijn bij Ópticas Miramar, waar in CUC wordt afgerekend. De afdelingen in de ziekenhuizen ontkomen evenmin aan deze contrasten: we kunnen een beroep doen op de beste neurochirurgen in de Cariben, maar hij kan ons niet eens een aspirine geven. Het zijn deze contrasten waar mensen ook ziek van worden, waar patiënten, families en zelfs het medisch personeel van walgen. Wij worden achtergelaten met een gevoel van fraude, een gevoel dat die langdurig voor onze ogen bejubelde overwinning uiteen is gespat en wij ons daarover niet eens mogen klagen.
Wij zijn altijd op zoek naar enthousiaste mensen. Als je graag mee wilt werken aan de vertalingen van de bijdragen van Yoani, stuur ons dan een bericht op geny.nl@gmail.com.
We zien jouw bericht graag en met interesse tegemoet!
Entries (RSS)