Onze realiteit kent een detail dat toeristen fascineert en verzamelaars over de hele wereld verbaast: de hoeveelheid antieke auto’s die nog altijd door de straten van dit land rijden. Terwijl ik dit schrijf bromt er op een of andere avenue in Havanna een Chevrolet uit 1952 en een Cadillac – ouder dan de Minister van Transport zelf – doet dienst als collectieve taxi. Doorgeroest of recentelijk gespoten passeren ze ons, op het punt van totale instorting of van het winnen van een wedstrijd wegens zijn goede staat van onderhoud. Deze rollende wonders maken deel uit van ons dagelijkse landschap, net als lange rijden, overvolle stadsbussen en politieke billboards.

In eerste instantie tonen bezoekers zich verbaasd en verheugd bij het zien van het themapark van het verleden die deze voertuigen vormen. Men maakt foto’s van de buitenkant en betaalt drie keer zoveel om maar plaats te kunnen nemen in het ruime interieur. Navraag bij de chauffeur leert hen dat onder de carrosserie van die Ford – uit het begin van de twintigste eeuw – een motor van een 10 jaar oude Fiat schuilgaat en dat er wielen van een Lada onder zijn gemonteerd. Om het vertrouwen van zijn clientèle te winnen, vertelt de chauffeur hen dat het remsysteem werd gedoneerd door een vriend uit Europa en dat de lichten oorspronkelijk van een ambulance waren.

De zomergasten zijn verrukt over het enthousiasme van de Cubanen om dergelijke relikwieën uit het verleden te bewaren; slechts weinigen beseffen dat het eerder uit noodzaak is dan uit vrije wil. Het is onmogelijk om een dealer binnen te stappen en een nieuwe auto te kopen, zelf al heeft men het geld beschikbaar. Vandaar dat wij verplicht zijn het oude te bewaren. Zonder die gebruiksvoorwerpen uit de vorige eeuw zou onze stad minder pittoresk zijn, maar ook iedere dag minder mobiel.

Honderdduizenden Cubanen hebben zomervakantie, onder wie studenten die tot aan september bijna twee maanden verlof hebben. De zomerse pauze gaat gepaard met de hoogste temperaturen van het jaar en de analisten denken dat de sociale kookpan begin augustus haar maximale druk zal bereiken. De combinatie van hitte, schaarste en schoolreces zal vooral irritatie opwekken bij die volwassenen die dromen van een geventileerde, doorvoede en rustige familie. Veel ouders zien zich gedwongen om te stoppen met werken omdat ze niemand hebben bij wie ze hun kroost kunnen achterlaten en in het merendeel van de werkplekken daalt de productiviteit gedurende de maanden juli en augustus.

De zomer nodigt uit tot een bezoek aan het strand, zeker op een langgerekt eiland waar – op het breedste punt – de kust minder dan honderd kilometer ver weg is. Maar zwemmen in zee brengt weer nieuwe problemen mee, met name op het gebied van transport. En eenmaal aangekomen en liggend in het zand, kom je er achter dat bijna alle versnaperingen alleen gekocht kunnen worden met converteerbare peso’s. Dit geldt ook voor de parasols.

Vroeger of later, dirigeert de verveling ons naar die hoeken van het huis waar herstelwerkzaamheden nodig zijn. Die ene stoel die wiebelt, de halfverstopte afvoer van de wakbak, het stopcontact waar vonken vanaf komen, de oude waslijn die het gewicht van de was niet langer houdt en de spoelbak van de wc die maar doorstroomt. Kortom, al die plekjes in huis die door de tijd worden aangetast en waar we onze tijd aan moeten besteden zodra we een paar vrije dagen hebben. Als de vakantie over is hoor je collega’s daarom vaker praten over de problemen van een reparatie van een lamp dan over het warme water van de Caribische Zee.

Foto overgenomen van www.adn.es

Het evenement van 26 juli begon vroeg uit angst voor de avondregen en om de zon te vermijden die zorgt voor steken in de nek en irritatie bij het publiek . Het ademde een plechtigheid die inherent is aan het Cubaanse systeem: zwaarmoedig, ouderwets en af en toe stoffig. Niets leek van het script af te wijken, ware het niet dat Raúl Castro het podium niet betrad, zich niet richtte tot het volk dat wachtte op een programma van veranderingen. Zijn afwezigheid bij de microfoon moet niet opgevat worden als de intentie om verantwoordelijkheden te decentraliseren en een ander aan het woord te laten bij een dergelijke herdenking. De generaal sprak niet want hij had niets te zeggen. Hij lanceerde geen pakket hervormingen, omdat hij weet dat men daarmee speelt met de macht, de controle die zijn familie al vijf decennia uitoefent.

In eerdere toespraken – bij dezelfde gelegenheid – veroorzaakten de zinnen van de vicesecretaris van de Communistische Partij meer verwarring dan dat ze wegnamen, vandaar dat hij deze keer voorkwam dat analisten van de ene of andere kant zijn woorden herinterpreteerden. Zijn voorspellingen in 2007 over massale beschikbaarheid van melk, de onvervulde belofte om het aquaduct van Santiago de Cuba af te bouwen en de ongelukkige uitspraak “Ik ben slechts een schaduw”, waarmee hij vorig jaar zijn speech begon, hebben al genoeg twijfels meegebracht. Misschien dat hij daarom liever zweeg en de toespraak overliet aan de meest onvermurwbare van zijn regering: José Ramón Machado Ventura. Enkele waarschuwende kanonschoten deden Havanna trillen op haar grondvesten, juist toen de eerste vicepresident zich naar het podium begaf en begon met zijn speech vol gemeenplaatsen en verklaringen van onverstoorbaarheid.

Onder verwijzing naar de uitgestelde maatregelen op het gebied van economie en maatschappij, stelde Machado Ventura dat ze “stapje voor stapje, in een door ons gekozen tempo” zullen worden genomen. Die aloude verwarring van de eerste persoon meervoud, de bekende ambiguïteit van de klaarblijkelijke consensus. Het ritme, de snelheid en de omvang van de zo gewenste marktopeningen wordt bepaald door een klein groepje dat veel te verliezen heeft door hun invoering en veel te winnen door hun uitstel. Er zullen mensen zijn die zeggen dat de stilte van Raúl Castro toe te schrijven is aan zijn strategie om te veel uiterlijk vertoon en bravoure te vermijden. Maar, meer nog dan politieke discretie, gaat het vandaag om pure geheimzinnigheid van de staat. Het niet publiekelijk uitspreken van beloften, het zich niet zichtbaar committeren aan een serie hervormingen is mogelijk de manier om ons te waarschuwen dat deze transformaties niet corresponderen met zijn politieke wil, maar met een tijdelijke wanhoop die – zo denkt hij – voorbij zal gaan. Door te zwijgen heeft hij ons een overduidelijk signaal gegeven: “Ik ben jullie geen verantwoording, geen beloften en geen resultaat verschuldigd”.

Een kennis van mijn moeder – die dicht in de buurt van een Dama de Blanco, een Witte Vrouw, woont – vertelt haar dat ze de instructie heeft gekregen om deze vrouwen in lichte kleding en met gladiolen in de hand niet langer lastig te vallen. Dezelfde dame, die tot voor kort met een van afschuw vertrokken gezicht vertelde over de missen in Santa Rita en de bedevaartstochten op de Vijfde Avenue, staat vandaag op het punt om haar hand uit steken naar Laura Pollán en haar een handtekening te vragen. Misschien dat die andere buurvrouw die afgelopen maart nog op de nationale televisie riep: “Die wormen zijn weer aan het rellen!” nu in de war is en wacht op een hernieuwd bevel om haar scheldkanonnades voort te zetten. Het mechanisme van de valse spontaniteit wordt door de wapenstilstand onthuld: de gemaaktheid van die zogenaamde volksreactie wordt bevestigd door deze onderbreking van de agressie.

Uitgaande van het standpunt van het officiële discours zaten degenen die de afgelopen weken zijn vrijgelaten terecht gevangen. Met inzet van dit argument en de een paar bekende drukmiddelen werden de militanten van de Communistische Partij en de leden van de buurtcomités gemobiliseerd om mee te doen aan de zo genoemde “verwerpingsbijeenkomsten” waarin men de Witte Vrouwen bespuugden, uitscholden en duwden. De energieke rotzooitrappers die bijeen kwamen “om de Revolutie te beschermen tegen de huurlingen van het imperialisme” zullen nu wel wachten op enige uitleg die de vrijlatingen rechtvaardigt. Het zou interessant zijn om bij een vergadering van een partijcel aan te schuiven om te zien welke geheime onthullingen er worden gedaan. Want als er geen uitleg wordt gegeven, zal men zichzelf zien als pionnen van degenen die hen de ene dag ophitsen en de volgende dag tot kalmte manen.

De kennis van mijn moeder verbergt haar verwarring niet: “Niemand begrijpt hen nog. Gisteren riepen ze ons op om de Witte Vrouwen te beledigen en vandaag mogen we hen nog geen haar krenken”. Wat zeker is, is dat we hier, waar nooit iets leek te veranderen, opeens in een situatie zijn beland waarin het alle kanten op kan gaan. Op welk punt begon de geschiedenis te kantelen? Misschien wel in een vochtige, donkere cel vol ongedierte waarin Orlando Zapata Tamayo besloot om zichzelf op te offeren, of in de steriele en gekoelde behandelkamer waarin Guillermo Fariñas bleef bij zijn beslissing om te sterven als er geen vrijheden zouden zijn of in de straten van Havanna, waar enige vrouwen zich zonder bescherming oprichtten tegen een omnipotente macht en het woord “Vrijheid” riepen, waar die niet bestond.

• De wapenstilstand – kortstondig en fragiel – lijkt zich niet verder uit te strekken dan Havanna, aangezien Reina Tamayo in Banes nog altijd het slachtoffer is van de geijkte methoden.

Het lukte me om het trappenhuis binnen te glippen toen de arbeiders hun werk neerlegden om hun lunch te verorberen. Het was de zomer van 1992 en de verleiding om helemaal naar de koepel van het Capitool te klimmen was sterker dan de waarschuwing “verboden toegang”, geschreven in rode letters. Daarboven, lagen tussen de spinnenwebben, de onderstuttingen en de gaten in de friezen allerlei voorwerpen onder het stof. Vanaf de hoogte keek ik naar beneden, waar zich een nepdiamant bevond ter indicatie van kilometer nul van de nationale snelweg.

Het Capitool van Havanna is vernederd vanwege zijn verleden, gestraft voor haar gelijkenis met die in Washington en beschaamd omdat de volksvertegenwoordiging er – één keer – bijeen is gekomen. Als symbool van die door de officiële propaganda gedemoniseerde republiek, heeft het onmachtige gebouw het lot van een veroordeelde ondergaan. De Academie van de Wetenschap vestigde zich erin en vulde de grote ruimtes met afscheidingswandjes en precies onder de parlementszaal kwam een stoffig museum met opgezette dieren. Verschillende vleermuiskolonies zijn daarbinnen gehuisvest, bevlekken de muren met hun uitwerpselen en maken gaten in het versierde dak. De nissen en hoekjes van de gevel werden de meest populaire urinoirs in een straal van een paar blokken.

Een paar jaar geleden deed het gerucht de rondte dat een Italiaanse miljonair geld had gedoneerd voor de buitenverlichting van dit architectonische juweeltje. Een voor een brandden de lampen van de schijnwerpers door en keerde de kolossus van steen en marmer weer terug naar de duisternis. Tot verbazing van iedereen die haar al had opgegeven, heeft men recentelijk enkele aanplakbiljetten op de buitenmuren geplakt die de restauratie van het majestueuze gebouw aankondigen. Ik hoop maar dat de reparaties niet langer zullen duren dan de bouw en dat het Capitool – ooit – weer het onderkomen zal zijn van het Cubaanse parlement: een schitterend gebouw om echte debatten te houden.

Ik spring uit bed, ergens buiten schalt een luidspreker. Ik versta niet wat er wordt gezegd, maar ik was mijn gezicht als ware het de laatste keer. Misschien is eindelijk de oorlog aangebroken die men de afgelopen dagen zo vaak heeft aangekondigd. Mijn zoon slaapt lang door en ik wil hem wakker maken om hem te waarschuwen, maar ik kan geen chocola maken van de woorden die worden gelanceerd uit het busje dat steeds verder weg rijdt richting de boulevard.

Wanneer zullen degenen die ons doodsangsten aanpraten rekenschap afleggen? Zij die al decennialang het spook van de rampspoed voor onze ogen laten bungelen. Het is heel gemakkelijk om oorlog te voorspellen of ertoe op te roepen als je een bunker hebt en soldaten en een kogelvrij vest. Laten deze verkondigers van het eind eens hier plaatsnemen, tussen het metalen geluid van de luidsprekers en een kind dat zijn ogen opendoet en geschrokken vraagt: “Mama, wat gebeurt er, waarom is er zoveel lawaai?”.

De term “revolutionair” heeft in het huidige Cuba een hele andere betekenis dan die we in welk Spaans woordenboek dan ook tegenkomen. Om een dergelijke epitheton te verdienen volstaat het om je meer conformist dan criticaster te tonen, om gehoorzaamheid te verkiezen in plaats van rebellie, om eerder het oude te steunen dan het nieuwe. Om beschouwd te worden als een man van de zaak moet men politiek correcte stilte in acht nemen en allerlei willekeur en excessen voorbij zien komen zonder met een vinger naar de hoogste verantwoordelijken te wijzen. Dat woord dat eens associaties opriep van oproer en transformaties is verworden tot een eenvoudig synoniem van “reactionair”. Het is paradoxaal dat degenen die de essentie van de “revolutie” denken te bewaken juist degenen zijn die de grootste politieke immobiliteit tentoonspreiden en – met het meeste vuur – pleiten voor het straffen van de hervormers.

Esteban Morales, die tot voor kort nog het privilege genoot om live voor de microfoons van de televisie te verschijnen, leerde hardhandig de les van deze semantische mutaties. De militant van de Communistische Partij, academicus en specialist in thema’s die verband houden met de Verenigde Staten, kreeg het gevaarlijke idee om een artikel tegen de corruptie te schrijven . Zijn vragen richtten zich niet in eerste plaats op het dagelijkse achterover drukken van staatsmiddelen, een activiteit waardoor veel Cubaanse families het eind van de maand kunnen halen, maar op ethische verrotting die zich heeft genesteld in de hoogste echelons van de macht, waar de malversaties in overvloed plaatsvinden. Hij had de ongelukkige ingeving om op te schrijven “dat er mensen zijn in de regering en overheid, die zichzelf verrijken voor het geval de Revolutie instort”. Hoewel dit een conclusie is die men al kan trekken door simpelweg te kijken naar de dikke nekken van de managers, de luxueuze auto’s van het merk Geely waarin de hoge bazen van het bedrijf CIMEX rond rijden of de hoge hekwerken die de huizen van de commerciële hiërarchie omringen, had Morales de euvele moed om hierop te wijzen vanuit het systeem zelf.

Aangespoord door de oproepen tot constructieve kritiek, om de zaken bij hun naam te noemen en vrijuit te praten, geloofde Esteban Morales dat zijn tekst gelezen zou worden als de gezonde bezorgdheid van iemand die het proces wil redden. Hij vergat dat anderen voor hem met vergelijkbare bedoelingen al waren afgeserveerd als spijtzwammen, gemanipuleerd door het buitenland, verslaafd aan de macht en ideologisch afwijkend. Voor een minder vergrijp dan dit hebben journalisten hun baan verloren, studenten hun plek aan de universiteit en werden economen, advocaten en zelfs landbouwkundigen gestigmatiseerd. Eenmaal gestraft met de levenslange uitsluiting van de Cubaanse Communistische Partij, is de ooit vertrouwde professor een pad ingeslagen, waarvan wij allemaal het begin kennen, maar niemand het eind. De ervaring leert ons dat de route van een verschoppeling nooit in tegenovergestelde richting wordt afgelegd. De uitgeslotenen zullen uiteindelijk tot het inzicht komen dat degenen die zij eerder “de vijand” noemden, heel goed mensen kunnen zijn die ooit werden aangespoord door de oorspronkelijke betekenis van het woord “revolutie”.

Klik hier voor de geluidsbestand van het interview met Pedro Argüelles

Transcript, vertaald:

Yoani Sánchez: Wat is je huidige situatie? Waar ben je en wat heeft men tegen je gezegd?

Pedro Argüelles: Ik zit in de provinciale gevangenis van Canaletas in Ciego de Ávila. En wat men tegen mij heeft gezegd: op zaterdag 10 juli werd ik ontboden in het kantoor van de gevangenisdirecteur waar men mij de telefoonhoorn aanreikte om te praten met de aartsbisschop van Havanna, kardinaal Jaime Ortega. Hij informeerde mij dat ik op de lijst stond van hen die naar Spanje mochten vertrekken als ik daarmee instemde. Ik zei hem dat ik geen interesse had om mijn land te verlaten. Hij vroeg ook nog naar mijn vrouw, of zij misschien interesse zou hebben. Ik zei van niet. Nou, zei hij, hij zou nog contact met me opnemen en nam afscheid. Dat is alles wat mij is verteld, ze hebben me niets meer dan dat gezegd. Ik wacht nog altijd op de dingen die komen gaan.

Yoani Sánchez: Pedro, denk je dat deze vrijlatingen de dissidentenbeweging en de onafhankelijke journalistiek in Cuba versterken of verzwakken?

Pedro Argüelles: Luister, of ze de kracht aantasten, kan ik in alle eerlijkheid op dit moment niet zeggen, omdat ik hier binnen zit en al zeven en een half jaar een gevangene ben. Ik weet dat er nieuwe groeperingen zijn, dat er nieuwe mensen onafhankelijke journalistiek bedrijven en de burgerstrijd voortzetten. Ik denk niet dat zij [de beweging] wordt verzwakt, omdat er in elk geval nieuwe dennenbomen zijn opgekomen, zoals onze apostel Jose Martí het verwoordde. En sinds 1976 toen de eerste cel van het Cubaanse Comité voor Mensenrechten werd opgericht in de Combinado del Este gevangenis, dat was de eerste cel, hebben we het tot de dag van vandaag gered door het estafettestokje over te geven, door vervangingen, doordat er mensen waren die het voortzetten, mensen die stierven, nieuwe mensen vanuit de publieke arena. Dus ik denk dat wij, over het geheel genomen, hier de wet nastreven dat iedereen het recht en de vrijheid heeft om voor zichzelf te beslissen. Ik heb absoluut niets tegen mijn broeders die willen vertrekken, dat is hun eigen onafhankelijke beslissing, het is hun vrijheid. Ik roep de woorden van Martí in herinnering, die zei dat het de plicht is van een mens om daar te zijn waar hij het meeste kan betekenen. Ik geloof dat ik mij hier het nuttigst kan maken, dat dit de plek is waar ik moet vechten voor de rechten en de vrijheid die inherent zijn aan de waardigheid van de mens en hier is het waar wil ik zijn. Ik wil nergens anders zijn dan hier in de frontlinie, recht tegenover het totalitaire regime van de Castro’s.

Yoani Sánchez: En wat gaat Pedro Argüelles doen zodra hij de Canaletas gevangenis mag verlaten?

Pedro Argüelles: Doorgaan met wat wij zijn begonnen halverwege 1992, toen ik toetrad tot het Cubaanse Comité voor Mensenrechten hier in Ciego de Ávila, waarna ik in 1998 de Coöperatie voor Onafhankelijke Journalistiek Ciego de Ávila oprichtte. Doorgaan met het openlijk afkeuren van schendingen van mensenrechten en me blijven inzetten voor de onafhankelijke pers en de burgerstrijd. Met als doel om te bereiken waar we zo naar verlangd hebben en waarvoor we zo geleden hebben: de transitie naar democratie in Cuba.

Yoani Sánchez: Wel, Pedro, ontzettend bedankt en we hopen echt dat jouw naam zich bevindt in de volgende groep die wordt vrijgelaten. We willen niets liever dan jou die omhelzing te geven, die al zo lang is uitgesteld.

Pedro Argüelles: Op een dag zal het gebeuren en ook ik kijk er met smart naar uit om al deze nieuwe dennenbomen, die zijn opgekomen, te ontmoeten.

Yoani Sánchez: Ok, hartelijk dank.

Na 134 dagen zonder vast voedsel en zonder ook maar een slok genomen te hebben, bracht Guillermo Fariñas een rood plastic bekertje naar zijn lippen en dronk een beetje water. Het was donderdag 8 juli om kwart over twee ’s middags en achter het glas van de intensive care afdeling, waar hij is opgenomen, begonnen tientallen toekijkende vrienden te applaudisseren alsof ze getuige waren geweest van een wonder.

Fariñas heeft een slag gewonnen maar is nog altijd verwikkeld in een harde strijd met de dood. Het terrein waar de vijandelijkheden hebben plaatsgevonden was namelijk zijn eigen lichaam, aangezien dat per slot van rekening de enige ruimte was die hem overbleef om campagne te voeren. Zijn darmen zijn nu als van zeer kwetsbaar papier, bacteriën destillerend door de poriën, een van zijn halsaders is half afgesloten door een bloedprop die – als deze losschiet – zich kan vasthechten in het hart, de hersens of longen; of nog exacter, in zijn hart, zijn hersens, zijn longen. Hij heeft vier keer een stafylokokkeninfectie te verwerken gekregen en ’s nachts wordt het slapen hem bijna onmogelijk gemaakt door een scherpe pijn in de lendenen.

Zijn uitgedroogde slokdarm verwachtte die eerste slok niet. Hij veroorzaakte zo’n erge pijn in de borst dat hij op een moment dacht dat hij een hartinfarct had, maar hij verdroeg de pijn in stilte. Vanaf de andere kant van zijn glazen kamer werd hij verwachtingsvol geobserveerd door hen die al dagenlang een wake hielden buiten het ziekenhuis, biddend voor zijn leven, en anderen die van verre waren gekomen, tot wel halverwege het eiland, om hem te smeken zijn martelaarschap te beëindigen en getuige te zijn van zijn overwinning. Om het feest niet verpesten voor zijn juichende collega’s, die klapten voor de triomf van zijn zaak, vertrok hij zijn pijnlijke grimas tot een glimlach.

De familie van Guillermo Fariñas stond mij toe me over hem te ontfermen tijdens die eerste nacht na het afbreken van hongerstaking en hij liet me getuige zijn van zijn lijden, zijn slechte buien, zijn menselijke zwakheden. Juist toen ontdekte ik de ware held van deze tijd.

Foto overgenomenvan: www.cubamatinal.es

Er wordt deze dagen veel gespeculeerd over de mogelijke vrijlatingen van politieke gevangenen. De officiële pers, ingedommeld tussen groeicijfers en oude toespraken uit het archief, bevestigt noch ontkent – als gebruikelijk – de geruchten. Grondige bestudering van de Granma leert ons dat de Minister van Buitenlandse  Zaken van Spanje, Miguel Ángel Moratinos, ons land bezoekt om de blokkade te veroordelen, te praten over de klimaatveranderingen en om een poging te doen te breken met het gezamenlijke standpunt* van de EU jegens de Cubaanse regering. Als we moeten afgaan op wat de woordvoerders, met hun diepe stemmen en gestreepte dassen, ons voorhouden, gebeurt hier niets…of bijna niets. Maar we weten allemaal dat er iets beweegt in het duistere gebied van de diplomatiek, op die hoge politiek die wordt bekokstoofd met de rug naar het volk.

De gefluisterde roddels komen en gaan. Hierbij wordt het woord “vrijlating” steeds vaker gekoppeld aan een term met beruchte connotaties: “deportatie”. “Ze gaan vanuit de gevangenis rechtstreeks naar het vliegveld” vertelde me een man die voorbijliep met zijn oor gedrukt tegen een radiootje, luisterend naar een verboden zender uit het Noorden. De gedwongen expatriëring, de uitzetting, de verbanning: het zijn gangbare praktijken geweest om van criticasters af te komen. “Als het je niet bevalt, dan vertrek je maar”, wordt je hier van kindsbeen af ingepeperd; “Pak je spullen en ga”, spugen ze je toe als je volhoudt met klagen; “Waarom ben je teruggekomen?”, valt je ten deel als welkom als je durft te remigreren en blijft wijzen op dat wat je niet bevalt. De gewoonte om zich te bevrijden van dissidenten, de kunst om iedere opponent van het eiland af te duwen, daarin zijn onze leiders zeer bedreven.

Het vliegtuig van Moratinos zal heel groot moeten zijn om iedereen mee te nemen die zich verzet tegen de leiders van dit land. Zelfs een Jumbo zal niet groot genoeg zijn om iedereen te vervoeren die het risico loopt het gevang in te gaan wegens zijn of haar ideeën of wegens het gebruik maken van burgerrechten. Er zou een wekelijkse vluchtverbinding nodig zijn om zich te ontdoen van allen die die niet eens zijn met het beleid van Raúl Castro. Maar feit is dat velen van ons helemaal niet weg willen. Want de beslissing om hier te wonen is net zo persoonlijk als het kiezen van je levenspartner of een naam voor je kind, het is ontoelaatbaar dat zoveel Cubanen zich bevinden tussen de muur van de gevangenis en het zwaard van de verbanning. Het is immoreel om hen die de komende dagen – mogelijk – worden vrijgelaten verplicht te laten emigreren.

Een simpele en logische vraag dringt zich op wanneer we over dit thema nadenken: zou het niet beter zijn “zij” zouden worden meegenomen met het vliegtuig?

P.S. Communiqué van het aartsbisdom van Havanna: hier

Voetnoot van de vertalers:
* Gemeenschappelijk Standpunt van 2 december 1996 over Cuba. Het standpunt stelt samenwerking met het communistische regime afhankelijk van verbetering van de mensenrechten en politieke vrijheid. De hele tekst kan worden gelezen via deze link