In de lijst die is opgesteld door Time Magazine en CNN met de beste 25 blogs van 2009 zijn er diverse elementen die mij met trots hebben vervuld. Van de lijst is Generación Y het enige blog in het Spaans, de taal die sommigen niet in staat achten zich aan te passen aan het tempo van de technologie en moderniteit. Van de vierentwintig andere bloggers, ben ik degene met de minste uren internettoegang – daarvan ben ik overtuigd. Om het helemaal af te maken, ben ik in de eigenaardige positie dat ik een blog beheer dat ik kan niet zien, vanwege de ondeugende filters die de censuur heeft opgelegd.

De goeroe, die Andrew Sullivan stilaan is geworden voor ons van de “Blogger route”, staat op de vijfde plek met zijn The Daily Dish. Hij kan zich niet voorstellen dat een groep Cubanen elke week denkt aan zijn tekst “Why I blog” en zijn werk ziet als een kompas. Na bijna twee maanden met deze wekelijkse vergaderingen, weten we, in ieder geval, dat op het pad van de beginnende opiniegever geen terugweg bestaat, dat de muur van de controle omver kan vallen door een harde ruk of ondermijnd kan worden, byte na byte, post na post.

Ik loop langs mijn gebouw, zonder in de buurt van de balkons te komen, omdat kinderen uit verveling condooms gevuld met urine gooien. Een man met zijn dochter draagt een zak waaruit een mengsel van vet, water en bloed druipt. Ze komen van de slager, waar de lange wachtrij aankondigt dat een gerantsoeneerd product vanochtend is aangekomen. De twee beklimmen gelukkig de trappen met de vleestrofee in hun handen. Waarschijnlijk is de moeder al uien aan het snijden en haalt opgelucht adem dat er weer eiwitten zijn, na een aantal dagen van afwezigheid.

Ik loop achter hen en hoor het meisje vragen: “Papi, hoeveel kippen heb jij gegeten in je leven?”. Ik zie het verraste gezicht van de vader die de zesde verdieping heeft bereikt, zwetend uit elke porie. Zijn antwoord is nogal kortaf, “Hoe moet ik dat weten? Ik hou het eten niet bij”. Maar het meisje dringt aan. Het is duidelijk dat zij op school leert vermenigvuldigen en delen, vandaar dat zij de wereld wil ontmantelen en – volledig – verklaren, met zuivere getallen. “Papa, als je 53 jaar bent en elke maand ontvang je een pond kip van de slagerij, dan hoef je alleen maar te weten hoeveel maanden je hebt geleefd. Als je dat aantal weet, dan deel je dat door vier, omdat een gewone kip ongeveer vier pond weegt”.

Onwillekeurig volg ik de door het meisje ontwikkelde wiskundige formule en bereken dat ik ongeveer 99 kippen in 33 jaar heb gegeten. De man onderbreekt mijn rekensom en zegt tegen haar: “Mi’ja, toen ik werd geboren, waren de kippen nog niet op de bon”. Ik realiseer me dat ik wel ben opgegroeid met de ketenen van de rantsoenering aan beide enkels, maar dankzij de zwarte markt, het achteroverdrukken van staatsmiddelen, de toeristenwinkels, het ruilen van voedsel tegen kleding en een hoeveelheid van parallelle paden, weet ik niet het exacte aantal dat ik heb verteerd. Ik ga ze voorbij en hoor de twijfelende woorden van kleine Pythagoras: “Oh, papa, alsof ik moet geloven dat je vroeger in de slagerijen zoveel kip kon kopen als je maar wilde”.

Een paar dagen geleden zagen we bij ons thuis de documentaire Cuba Performance, gewijd aan het artistieke werk van de groep Omni Zona Franca. De kamer vulde zich met langharigen en zelfs enkele buitenlandse auteurs, uitgenodigd op het Boekenfestival, beklommen de veertien trappen naar mijn appartement. Amaury, de hoofdrolspeler van de film, was niet aanwezig omdat zijn zoon enkele dagen daarvoor was geboren en hij tussen luiers en slapeloze nachten aan het verzuipen was. Het was vrijdag de dertiende en er was een volle maan, maar bijgeloof weerhield ons er niet van om te genieten van een paar uur creatie, vrijheid en ontspanning.

De regisseur van de documentaire, Elvira Rodríguez Puerto, woonde wekenlang samen met Eligio, David en de andere kunstenaars van Alamar. Dankzij deze nauwe interactie, slaagt zij erin om ons de mix van poëzie, schilderkunst, Zen en graffiti te laten zien waarmee deze getalenteerde autodidacts de straten hebben gevuld van de planmatige stad voor de “Nieuwe Mens”. Disfunctioneel en gestigmatiseerd, is dit unieke dorp in het Oosten nu een plaats waar niet veel mensen willen wonen, vol met zich herhalende identieke betonblokken. Daar woont Amaury en maakt zijn kunst. Een grote zwarte man, die rondloopt met een mijnwerkershelm en een wijd gewaad. Het lukt hem om de buren te betrekken in zijn plastic acties, hij laat ze de lege boodschappentas vergeten waarmee ze terugkeren van de markt en helpt hen om de sceptische blik te ontspannen waarmee ze alles bezien.

Ons leven is vol van performance en kunststoffen acties, vol van symboliek, hoewel ze ons volslagen rechtlijnig en allerdaags voorkomen. Dat is het gevoel dat me bijbleef na het horen van de filosofie van deze lachende dichter met een houten wandelstok. Het wachten op de bus, in de rij staan voor het enige brood van het rantsoen, het ruilen van producten op de zwarte markt, het bouwen van een klein vlot om zich in zee mee te werpen en zelfs het doen alsof men het ermee eens is, vormen allemaal deel van een script dat we decennialang hebben opgevoerd. Alleen missen wij het gemak en de spontaniteit waarmee Amaury zich voortbeweegt, zo ver van angst, van conventies en controles.

In een land omgeven door water is de zeeman een verbinding naar de andere kant, de drager van beelden die wegens het eilandschap niet zichtbaar zijn. In het geval van Cuba, kan degene die op een boot werkt in het buitenland ook vele producten kopen die op de lokale markten niet verkrijgbaar zijn. Een soort van Odysseus die, na maanden varen, zijn koffer vol spulletjes voor de familie meebrengt. De zee verbindt de huishoudelijke apparaten die in de buik van de schepen zijn vervoerd met de zwarte markt: door haar arriveert de mode eerder dan door de bureaucraten van de binnenlandse handel gepland.

Gedurende vele tientallen jaren betekende het werken in de “koopvaardij” dat je behoorde tot een select broederschap die voorbij de horizon kon gaan en objecten kon meebrengen die nog nooit waren gezien in deze streken. De eerste spijkerbroeken, tape recorders en kauwgom die ik in mijn leven aanraakte waren allen genomen door deze fortuinlijke bemanningsleden. Hetzelfde gebeurde met digitale horloges, kleurentelevisies en sommige auto’s die in niets leken op de weinig aantrekkelijke Lada’s en Moskovitchen.

Voor de familieleden van een zeeman worden de lange maanden van afwezigheid verzacht door de economische balsem, geproduceerd door het verblijf in havens met goedkopere prijzen en betere kwaliteit dan in Cubaanse winkels. Wanneer men dan de pensioengerechtigde leeftijd bereikt, en het anker moet werpen, dan komt ook het moment om te leven van datgene wat men heeft kunnen vervoeren en van de beelden die in het geheugen staan gegrift.

Ik vertel dit hele verhaal van boten, masten en de zwarte markt, omdat men Oscar, de echtgenoot van de blogger van Sin Evasión, dreigt met ontslag uit zijn functie als zeeman. De reden: de beslissing van Miriam Celaya om zich te ontdoen van haar masker en haar meningen met onbedekt gezicht te blijven schrijven. De straf: de familie laten zitten zonder de broodnodige inkomsten. Doordat zij vrij over het net surft, kan hij de mogelijkheid verliezen om de wateren te doorkruizen.

* Vrij vertaald uit het kinderliedje “Barquito de papel” (bootje van papier).

Elke dag ontmoet ik wel iemand die gedesillusioneerd is geraakt en die het Cubaanse proces niet langer steunt. Er zijn er die het lidmaatschapskaartje van de communistische partij inleveren, intrekken bij hun in Italië getrouwde dochters of zich richten op de geruststellende bezigheid om op hun kleinkinderen te passen en in de rij te staan voor brood. Verklikken maakt plaats voor samenzweren, in plaats van waakzaam te zijn geven ze zich over aan corruptie en zelfs veranderen ze hun voorkeur voor Radio Rebelde in Radio Martí. Al deze veranderingen - langzaam bij de een en duizelingwekkend snel bij de ander – zie ik om mij gestalte krijgen, alsof de eilandzon bij duizenden hun huid heeft doen vervellen.

Echter, dit proces van metamorfose voltrekt zich slechts in één richting. Ik heb niemand ontmoet – en reken maar dat ik heel wat mensen ken – die van argwaan zijn omgeslagen naar loyaliteit, die zijn begonnen vertrouwen te stellen in de toespraken die ze jarenlang hebben bekritiseerd.

Rekenkunde confronteert ons met enige onmiskenbare zekerheden: het aantal ontevredenen neemt toe, maar de groep die applaudisseert wint geen nieuwe “zieltjes”. Zoals in een zandloper, lopen elke dag honderden kleine gedesillusioneerde deeltjes over naar precies het tegenovergestelde kamp dan waar ze ooit toe behoorden. Ze vallen op de grote hoop die wij, sceptici, verstotenen en het enorme koor van de onverschilligen, samen vormen. Er is geen weg terug naar de kant van de hoop, omdat geen hand in staat is de zandloper om te draaien en die kant boven te plaatsen die vandaag definitief beneden is. De tijd van vermenigvuldigen of optellen is al een tijdje voorbij, nu rekenen de telramen altijd met aftreksommen en markeren ze de niet te stoppen vlucht in één richting.

Vanmiddag om drie uur zijn we erin geslaagd om het boek van Orlando Luís Pardo Lazo te presenteren. Nadat we ons door de steegjes van Cerro* hadden gewurmd om de twee “beveiligers” af te schudden die ons achtervolgen, kwamen we uiteindelijk aan bij het Capitool** en namen de bus door de tunnel onder de baai. Spanningen, angst en twijfel vergezelden ons op onze korte reis naar het fort van La Cabaña. Orlando dacht aan zijn moeder, met haar hoge bloeddruk en haar angst voor de dreigende telefoontjes. Ik zat met mijn hoofd bij Teo op school, zich niet bewust van het feit dat hij wellicht niemand zou aantreffen wanneer hij thuis zou komen. Het waren gelukkig alleen spookgedachten.

De politieactie – zo realiseerden wij ons later – had de bedoeling om te intimideren, maar ze konden weinig uitrichten voor het oog van de camera’s van de buitenlandse pers en de uitgenodigde schrijvers. We begonnen, zittend op het gras, te praten voor een groep van vijftien mensen en eindigden met een applaus van meer dan veertig. We waren verrast door de aanwezigheid en solidariteit van enkele jonge dichters en verhalenvertellers van boeken die zijn gepubliceerd door officiële uitgevers. Maar ook door de hulp van enkele Latijns-Amerikaanse romanschrijvers die ons ondersteunden met hun woorden en omhelzingen. Gorki en Ciro van de rockgroep Porno para Ricardo waren aanwezig, net als Claudia Cadelo van het weblog Octavo Cerco, Lía Villares, auteur van het blog Habanemia, Reinaldo Escobar, de blogger van Desde aquí, Claudio Madam en anderen die ik niet bij naam noem om ze niet in problemen te brengen.

Aan de overkant van de straat fotografeerde de groep achtervolgers met een telelens alles wat er op die groene vlakte gebeurde. Verschillende basisscholen waren uitgenodigd om hun vliegers op te laten op diezelfde plek en precies om drie uur was er een luidruchtige reggaeton te horen; Toch zijn we erin geslaagd om ons af te sluiten van dat alles en om de deur van Boring Home binnen te stappen; om de stoffige realiteit van bewaakten en bewakers een paar centimeter te ontstijgen. Vanaf de plek waar ik zat, leek de muur van het fort nog verder beschadigd, vol kleine poriën die de steen openden.

* Om het boek van Orlando Luís te downloaden, klik hier.

Voetnoot van de vertaler:

* Wijk in de binnenstad van Havanna

** El Capitolio. Vanaf 1929 de zetel van de wetgevende macht in Cuba, maar tegenwoordig is het Ministerie van Wetenschap, Techniek en Milieu hier gehuisvest. Zie ook:

http://en.wikipedia.org/wiki/National_Capitol_Building_(Havana)

Ik wil de dagen niet laten verstrijken en vasthouden aan de ondankbaarheid om niet te praten met de “onbaatzuchtige metgezellen” die de ingang van mijn gebouw in de gaten houden. Zij, met hun onevenredige opoffering, hebben er voor gezorgd dat in de afgelopen weken zich niet zoveel vandalisme heeft voorgedaan als gebruikelijk is op deze veertien verdiepingen. Bij niemand is kleding gestolen van de waslijn, op de trap hebben we geen menselijke uitwerpselen in een hoekje gevonden, geen exhibitionist heeft nog zijn geslacht laten zien aan een geschrokken tiener, de dominotafel die zoveel geschreeuw genereert is opgeschort tot nader order en zelfs de zwerfhonden hebben ervan afgezien daar beneden hun behoefte te doen. Dit alles dankzij de toerbeurten die twee gedisciplineerde leden van het Ministerie van Binnenlandse Zaken draaien – om mij te schaduwen – in de lobby van mijn betonblok.

Naast het tonen van mijn oneindige dankbaarheid, wilde ik hen echter vragen om alstublieft een beetje de ogen te sluiten voor de illegale verkopers. We hebben al die dagen niemand meer gezien – zelfs geen handelaar van gif tegen kakkerlakken – die luidkeels zijn waren aanprijst in onze gangen. Ik voel me schuldig aan de commerciële verstikking die de andere 143 appartementen doorstaan en ik moet iets doen om hun zorgen te verlichten. Dus ik verzoek hen – de in hinderlaag liggende soldaten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken – de andere kant op kijken als het gaat om voedsel. Dit hoeft niet het beleg van Lissabon worden!

Ik ken boeken die hun schrijvers hebben gestigmatiseerd en ik ken schrijvers die een schaduw over hun werk werpen. Enkele gevallen, waarin de auteur net zo “moeilijk” is als zijn teksten, lijken ons de vraag voor te leggen wie nou aan wie de meeste schade berokkent. Orlando Luís Pardo Lazo is er de directe oorzaak van geweest, dat zijn verhalen, verzameld onder de titel “Boring Home”, niet werden gepresenteerd op deze editie Internationaal Boekenfestival van Havanna 2009*. Hij en zijn manie om zaken ingewikkeld te maken, om linguïstische spelletjes te spelen in een werkelijkheid die leuzen en geschreeuw beter begrijpt. En, tot overmaat van ramp, legt hij zich er op toe om met zijn cameralens bepaalde onbehoorlijke beelden vast te leggen, die niet stroken met de officiële iconografie. Ze laten noch de appel zien, noch Adam, en ternauwernood de slang.

De radioactiviteit die Orlando uitstraalt zette de drukpersen stil en schrok de uitgevers af en maakte dat sommige collega’s hem niet langer groetten op straat. Zijn naam verdween van de lijsten van de schrijvers die door de officiële instanties worden gepromoot en hij werd geschrapt uit de catalogus van dit Festival. Maar de mafkees uit Lawton lukte het om zijn boek gedrukt te krijgen en nu wil hij het presenteren. Zijn vrienden – mensen die net als hij uitgesloten zijn – hebben besloten om hem te vergezellen bij de alternatieve presentatie van zijn teksten, op maandag 16 februari, om drie uur ‘s middags, buiten het fort van Havanna**. Zonder de externe bedreigingen had het allemaal kunnen blijven bij een groepje, zittend in het gras, pratend over een gefabriceerd boek. Sinds gisteren circuleert er echter een e-mail op het intranet van het Ministerie van Cultuur, die ons waarschuwt voor mogelijke represailles voor de alternatieve presentatie van de verhalen. Intimiderende telefoontjes, beschuldigingen dat we in dienst zijn van de Verenigde Staten - Hoe weinig origineel zijn ze! – en zelfs de gesluierde waarschuwing dat een afranseling zal volgen.

Dit alles heeft er toe geleid dat er bij het uitkomen van ”Boring Home” hogere verwachtingen zijn ontstaan, dan waar we op uit waren. Door de discussie over de presentatie heeft men hem het beste cadeau gegeven dat een verboden schrijver zou kunnen wensen.

We zullen er zijn en we zullen wel zien of ze ons zullen laten gaan!

*Tekst van de e-mail: spelfouten, schrijffouten en namen van mensen komen uit het origineel, dat circuleerde op het Intranet van het Ministerie van Cultuur.

“Ik heb gehoord dat er een e-mailbericht circuleert over de presentatie, maandag aanstaande, de 16de, buiten La Cabaña, van een door Orlando Luis Pardo Lazo geschreven boek, en dat dit zal worden gepresenteerd door de helaas beroemde en antirevolutionaire blogster Yoanni Sánchez, die goed betaald wordt door het Rijk [Verenigde Staten; vertaler].

Een paar maanden geleden circuleerde ook een foto van Pardo Lazo, masturberend boven een Cubaanse vlag, wat alle zonen van dit land en andere streken razend maakt, aangezien dit een aantasting is van een symbool van het vaderland. Zijn literaire werk is weinig bekend maar de aankondiging van dit gebeuren maakt deel uit van de propaganda tegen Cuba.

Pardo Lazo is een pop geworden in dienst van Yoanni en haar kliek.

Ik denk niet dat ze deze domme activiteit doorzetten, als ze dat wel doen dan zullen ze ervan schrikken, zoals ik dat in de “oproep” heb gelezen. Bovendien heb ik bericht ontvangen over enkele onwelkome verrassingen die ze daar zullen aantreffen”.

* Feria Internacional del Libro de La Habana 2009

** La Fortaleza de La Cabaña

Achter een watertank verstopt Dayron een schotelantenne om televisiebeelden uit Mexico en Miami te kunnen ontvangen. Hij woont in een gebouw met acht appartementen en levert aan alle buren een kabel met de verboden programmering. Hoewel de politie deze illegale distributeurs opspoort, kunnen ze weinig doen, gelet op de groeiende aantallen die dit delict plegen. Havanna lijkt – af en toe – op een wirwar van nepwaslijnen en watertonnen, waar in feite het signaal van de verbannen buitenlandse televisiezenders doorheen loopt. Voor een lidmaatschap op deze ondergrondse handel betalen veel families een maandelijkse bijdrage van 200 Cubaanse peso’s, de helft van een gemiddeld salaris van een werknemer. In ruil daarvoor ontvangen ze 24 uur per dag soaps, shows en musicals. De weinige en ideologisch getinte nationale kanalen kunnen niet op tegen de felle kleuren en de variëteit die wordt geboden door de stiekeme antenne, gericht op de satelliet.

Om dit fenomeen tegen te gaan heeft de regering politieteams opgeleid die de daken afspeuren en verdachte kabels doorsnijden. De boete kan meer dan duizend Cubaanse peso’s bedragen en leidt ook tot de inbeslagname van de ontvangstapparatuur en de televisie. De angst om gepakt te worden, is echter onvoldoende om de moedige televisiekijkers af te schrikken. Enkele ondernemers is het zelfs gelukt om distributiekabels onder de straat door te laten lopen, langs de oude waterleidingen. Om dit voor elkaar te krijgen zijn er echte wegwerkers aangetrokken, die doen alsof ze een of ander lek repareren, terwijl ze in werkelijkheid de illegale kabels aanleggen.

De klanten van Dayron zijn bereid tot elk risico om zo iets anders te kunnen zien.

In de gesloten zaal van het Palacio de las Convenciones werd vandaag een informaticacongres gehouden, dat alleen toegankelijk was voor buitenlandse gedelegeerden en voor Cubanen met toegangsbewijzen. Hoezeer ik ook mijn best deed om bij dit evenement aanwezig te zijn, het bleek noodzakelijk om aangesloten te zijn bij een of ander officieel instituut. Als een optimistische opmaat tot deze bijeenkomst, gaf de onderminister van Informatica en Communicatie een interview in de krant Juventud Rebelde. Vol met frasen over een vage toekomst die evengoed volgende week zou kunnen beginnen of over tien jaar, hernieuwde hij – bij een enkeling – de hoop op massaal toegang tot het Internet. Maar, nadat ik de antwoorden van deze functionaris verschillende keren heb gelezen, voel ik me eerder verontrust dan gerustgesteld.

Zijn woorden tonen niet de minste kritiek op het werk van de censoren of op de vaak voorkomende blokkade van internetpagina’s op de Cubaanse netwerken. Hij plaatst websites met afwijkende ideologische inhoud op een lange lijst van verderfelijkheden, waaronder zich pagina’s bevinden met “verderfelijke inhoud zoals het aanzetten tot terrorisme, vreemdelingenhaat, pornografie….”. Onder dezelfde club monsters schaart hij eveneens: ”uiteraard, het aanzetten tot de omverwerping van de gevestigde orde in Cuba en de duidelijke contrarevolutionaire boodschappen”. Het laatste adjectief maakte me duidelijk dat onze toegang tot het Internet zal sneuvelen onder een hoeveelheid criteria, die niets te maken hebben met bandbreedte of met satellietverbinding.

Het is alleen niet de moeite waard om zich er druk over te maken, omdat Internet niet een broodkruimel zal zijn die ons wordt toegeworpen, geen privilege voor ons goede gedrag, zelfs geen beloning na veel applaus. Dit keer niet. Een echte revolutie.com vindt plaats parallel en tegengesteld aan de rantsoenering die ze ons ook in de virtuele wereld willen opleggen. Deze revolutie heeft geen baarddragers, geen geweren en al helemaal geen leider, schreeuwend vanaf een podium. Zij is langzaam en nog geconcentreerd, maar zal tot bijna alle Cubanen doordringen. Haar commandanten dragen vreemde namen zoals Gmail, Wordpress, Skype en Facebook: ze zaaien geen verdeeldheid, maar ze verbinden mensen.

Het effect van deze technologische revolutie zal meer dan 50 jaar duren. Ze zal niet of nauwelijks worden gehinderd of in bedwang worden gehouden door ministeries, door elektronische filters of door de beloften van toegang, die niet worden nagekomen. Zo ook vandaag: terwijl achter gesloten deuren een eind komt aan het evenenement Informatica 2009, ontstaat nu al op een of ander plaats een nieuwe opening waar we zonder toestemming doorheen zullen gaan.